युवराज कार्की
पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल दुई ढुङ्गा विचको तरूल भने पनि नेपालको वैदेशिक नीति लिमो समय सन्तुलित रहेन। नेपालको परराष्ट्र नीति खास गरेर जंगबहादुर राणाको उदय र अझ ज्यादा लखनउ मिसन पछि लगातार दक्षिण परस्त रहदै आयो।
एकहद सम्म दक्षिणको साथ सहयोग विना शत्ता प्राप्ति र निरन्तरता सम्भव छैन भन्ने हिन भावले ग्रस्त राजनीतिक चिन्तन लामो समय कायम रहयो। राणा शासन यहि चिन्तनको अमलमा लामो समय टिक्यो पनि।
भारतको स्वतन्त्रताले राणाहरूको बृटिस भक्ति सत्ताको निरन्तरतालाई उपयोग विहिन हुन पुग्यो।यसैको परिणाम स्वरूप पनि राणा शासनको अन्त्य त भयो तर शत्ता प्राप्ति र निरन्तरताका लागि दक्षिण परस्त चिन्तनलाई झन वल पुग्यो।
यसैले ०७शाल देखि १५ शालको अन्तरिम कालमा दक्षिण परस्त नीति झनै झांगियो। यस कालमा पहिले कहिले नभएको यति बिघ्न नेपाल अघोषित भारतिय उपनिवेशकै हैसियतमा पुगी सकेको थियो।स्वतन्त भारतको क्षेत्रीय मानसिकता बृटिस उपनिवेशिक भन्दा फरक भएन।यस पछि काग्रेसको उदय र छोटो समयमा पतनमा पनि दक्षिणको आशिर्वाद निर्णायक मध्ये एक कारण मान्न सकिन्छ।
खास गरेर भारत र चीन विचको युद्धले नेपालको भु राजनीतिक र सामरिक महत्व यस क्षेत्रमा अनपेक्षित रूपमा बढ्यो। यो विशिष्ट परिस्थितिको फाईदा लिदै एकहद सम्म भारतको अघोषित उपनिवेशको अवस्थाबाट स्वतन्त्र पहिचान, सम्मान ,स्वाभिमान कायम गर्ने ऐतिहासिक कार्य सम्पन्न गर्न राजा महेन्द्र शफल भए। यो त्यो समय थियो जुनबेला नेपालले राजनीतिक स्थायित्वका लागि भारत परस्त हुनु जति आवस्यक थियो त्यो भन्दा भारतलाई नेपालको साथ ज्यादा आवस्यक थियो।
जति जति भारत चिन विचको सम्बन्ध सामान्य हुदै गयो त्यति त्यति समग्र नेपालि राजनीति भारत परस्त हुन बाध्य हुदै गयो।पंचायतको पतनलाई यसै दृष्टिकोणबाट पनि हेर्न सकिन्छ। यो यथार्थलाई स्विकार्न असहज भए पनि शत्य के हो भने नेपालका सबै ठूला परिवर्तनमा भारतको निर्णायक भुमिका रहदै आएको छ।
यस पछि त एकले अर्कालाई जति लम्पसारवाादी भने पनि भारत र नेपालको स्वार्थ टकराएको अवस्थामा पनि सिधै या धुमाएर ट्याक्टिकली भारतलाई नै सहयोग पुर्याउने नीति सबै राजनीतिक दलले अपनाएको पाईन्छ।मुलतः धुर कम्युनिष्ट देखि राष्ट्रवादी र मधेस केन्द्रीत सम्म भनाउदामा पनि यस्को अपवाद पाईएन। महाकालि सन्धी यस्को उदाहरण हो।
यहि समर्पणको बाटोमा नहिॅडेकाले मदन भण्डारी र राजा विरेन्द्रको हत्या भएको विस्वास गर्नेको पनि ठूलो संख्या छ।
यो लम्पसारवादी मानसिकतालाई यस पटकको नक्सा आवाधिकको लागि सम्विधान सम्सोधनमा पूर्ण रूपमा सबै राजनीतिक दलले तिलाञ्जलि दिने साहस देखाएका छन। सहज रूपमा कुनै पनि दलमा यो साहस आएको होइन। नेकपा केहि दिन पहिले सम्म भारतको नाराजगी महगो पर्नेमा सतर्कता अपनाई रहेको थियो। नक्सा जारि भन्दा भुमी ल्याउनु महत्वपूर्ण हो , चुच्चो नक्सा कहिल नपढेको नदेखेको जस्ता भनाई यस्कै कारण हो। कांग्रेसले समय माग्नु र भुमी फिर्ता संभव छैन त्यस्तै लिजमा दिनु या भारत कै हो भन्ने नेताहरूका भनाई यहि भारत खुसि बनाएर राजनीति दरो गर्ने समर्पणवादी धारणा नै हुन। मधेस केन्द्रित दलमा पनि स्वभाविक रूपमा सम्विधान सम्सोधनका आफ्ना मागलाई सर्तको रूपमा राख्दै ट्याक्टिकली भारत परस्त नीति लिनु पर्दछ भन्ने दरो लभि नभएको होइन।
यति हुदा हुदै सबै दल सर्वसम्मत नक्साको पक्षमा आउनुको मुख्य कारण देशभक्त नेपाली जनताको पारपाई नसक्ने दवाव र सामाजिक सञ्जाल लगायत संचारमा आएको अभुतपूर्व विकाश मुख्य कारण थिए। जे जस्ता कारण भए पनि नेपालका सबै राजनीतिक दलले धेरै वर्ष पछि राष्ट्र हितका लागि खुसि खुसि दक्षिणको कोपभाजन स्विकार्न तयार भएका छन।यो एउटा नेपालको परराष्ट्र नीतिकालागि युगान्तकारी शुखद मनोबैज्ञानिक फड्को हो।

प्रतिक्रिया

Please enter your comment!
Please enter your name here