काठमाडौं । किरातजन्य संस्थाहरुले यसवर्ष ‘किरात येले संवत् ५०८०’ चलाए पनि यो संवतबारे अध्ययन, छलफल अनुसन्धान गरेको संस्था यलम्बर फाउन्डेशन (किरातोलोजी रिसर्च सेन्टर)ले तथ्य र प्रमाणको आधारमा यसवर्ष येले ३७९९ भएको जनाएको छ ।

फाउन्डेशनले यही आधारमा किरात येले संवत् प्रचलनमा ल्याउन अपिल गरेको छ । फाउन्डेशनले यसअघि गत वर्ष पनि यस्तै अपिल गरेको थियो ।

प्रथम किरात राजा यलम्बर हाङले शासन गरेको अहिलेसम्म भेटिएको प्रमाण हेर्दा ५०८० पुग्नै नसक्ने भएकोले तथ्यगत प्रमाणको आधारमा येले संवत् चलाउनुपर्ने फाउन्डेशनको तर्क छ ।

किरात येले संवत् ३७९९ (सन् २०२०) को प्रचलनबारे अपिल

आदरणीय किरात दिदीबहिनी तथा दाजुभाइहरू,
गोपालवंशी, महिषपालवंशी, किरातवंशी, लिच्छविवंशी, मल्लवंशी, शाहवंशी युग हुँदै नेपाल वर्तमान सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा विकसित भएको नेपाली सभ्यताको विजारोपण र राज्यको अवधारणा यस मुलुकमा मूलतः किरात कालमा सुभारम्भ भएको तथ्यलाई स्मरण गर्दै,
हामी किरात जाति ९याक्खा, सुनुवार, लिम्बु, राई, जिरेल, सुरेल, थामी, धिमाल, हायु आदि० हरूले किरातकालीन सभ्यताका विभिन्न आयामहरू मध्ये किरात येले संवत् पनि एक भएको स्मरण गर्दै,
यही किरात येले संवत्का सम्बन्धमा इतिहासकार सुब्बा प्रेमबहादुर माबोहाङ लिम्बु र भूपेन्द्रनाथ शर्मा ढुङ्गेलको इतिहास खनीखोस्री, थाम्सुहाङ पुष्प सुब्बा ‘असित’ र जसहाङ मादेन ‘येइङ्सा’को संवत् विजारोपण, किरात येले संवत् अन्तर्राष्ट्रिय विशेष विचार गोष्ठीको आयोजनाका लागि प्राज्ञ वैरागी काइँला, बलिराज खम्बु लगायतका अभियन्ताहरूको चाँजोपाँजो, १६०० बिसीमा लेखिएको मानिएको यजुर्वेद र अथर्ववेदमा उल्लेख भएका ‘कोलकिरात’ भनि किरात पदावली समेतलाई मनन गर्दै,
नेपालको प्रस्तर तथा धातु मूर्ति खोजी तथा अध्ययनका पिता लैनसिंह बाङ्देलबाट काठमाडौँ माली गाउँमा भेटिएको जयवर्माको मूर्तिमा रहेको संवत्को अध्ययन र व्याख्या साथै चौधौँ शताब्दीका राजा जयस्थिति मल्ल ९ई।सं। १३८२—१३९५०ले लेखाएको गोपालराजावंशावलीको आधारमा संवत्विद तथा प्राचीन नेपालको इतिहासकार प्रा।डा। जगदीशचन्द्र रेग्मीको प्रस्थापना, किरात इतिहास तथा संस्कृतिविद् द्वय मञ्जुल याक्थुम्बा र दुर्गाहाङ याक्खा राईको तथ्यगत कसी, किरातजन्य संस्थाहरूको साथसहयोग र भरथेगका साथै विश्वभर छरिएर रहेका विद्वान् विदुषीहरूको तथ्यगत सम्मतिमा किरात येले संवत्को कालगणना सन् २०११ मा ३७९० हुने भएको निष्कर्ष २७ डिसेम्बर २०१० मा किरात येले संवत् अध्ययन समन्वय समितिले किरात सवन्वय समिति ९किरात याक्खा छुम्मा, सुनुवार सेवा समाज, किरात याक्थुङ चुम्लुङ र किरात राई यायोक्खा० लाई बुझाएको ऐतिहासिक घटनालाई स्मरण गर्दै,

श्रदेय प्रवुद्ध किरातजन,
किरात जनलोकमा प्रचलित किरात येले संवत्लाई विस्तारित रूपमा स्थापित र संस्थागत गर्ने साथै सरकारी तहबाट मान्यता दिलाउनका लागि मुलुकको राष्ट्रप्रमुख तत्कालीन राष्ट्रपति डा। रामवरण यादव, कार्यपालिका प्रमुख तत्कालीन प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपाल, व्यवस्थापिका प्रमुख तत्कालीन संविधानसभाका अध्यक्ष सुवासचन्द्र नेम्बाङ साथै प्रमुख प्रतिपक्षी दलका तत्कालीन नेता पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डलाई विश्वभरि छरिएर रहेका किरातहरूको प्रथम हाङ ९राजा० यलम्बरको स्मारक संवत्को रूपमा मानिआएको र किरात समाजको सांस्कृतिक ढुकढुकीका रूपमा रहेको ‘किरात येले संवत्लाई राष्ट्रिय मान्यता प्रदान गर्न र प्रथम किरात राजा यलम्बरलाई राष्ट्रिय विभूति घोषणा गर्न मागपत्र बुझाई राज्यको ध्यानाकर्षण गरिएको पुनरस्मरण गर्नु गराउनु र सोही भावमा काम गर्नु गराउनु आज हामी सबैको परम कर्तव्य रहेको महसुस गर्दै,
अहिले मुलुकमा सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र शासन व्यवस्था कार्यान्वयन हुने क्रममा तीन तहको निर्वाचन सम्पन्न भई सकेको सन्दर्भमा प्रदेश नम्बर १ मा किरात येले संवत्को सघन प्रयोग हुने सम्भावनालाई मध्यनजर गर्दै,
येले संवत्लाई मान्यता दिलाउने कामको पहलकदमी जति चाँडो गर्न सकिन्छ उति नै चाँडो किरात जातिहरुको ऐतिहासिक पहिचानले औपचारिक संवैधानिकता प्राप्त हुने तथ्यलाई मध्यनजर गर्दै,
यस गहनतम कुरालाई गम्भीरतापूर्वक मनन गरिदिनुहुन र विश्वभरको प्रमाणिक इतिहासको परम्परालाई ध्यानमा राख्दै कार्बन डेटिङबाट जिवाशेष र ह्याप्लो ग्रुपिङबाट जिन वा जैविक आयु पत्ता लगाउने वैज्ञानिक युगका हामीले तथ्यलाई मूल मन्त्र र आधार मान्दै जानु पर्ने कुरालाई ध्यानदिँदै,
हालसम्म प्राप्त ठोस प्रमाणहरूको आधारमा हाम्रो इतिहासको निरूपण गर्ने हामी किरात जातिहरूको एकमात्र बाटो भएकाले किरात येले संवत्को नयाँ वर्ष ३७९९ को हार्दिक मङ्गलमय शुभकामना सहित किरात येले संवत्को प्रामाणिक काल गणना ३७९९ ९सन् २०२०० लाई व्यापक प्रचलनमा ल्याउन किरातजन्य सङ्घसंस्थाहरू साथै संसारभरिका किरातहरूको कर्तव्य रहेको कुरा हार्दिक अपिल गर्दछौँ ।
यलम्बर फाउन्डेसन (किरातोलोजी सिरर्च सेन्टर)

3 COMMENTS

  1. यो बकबास कुरा हो । मुख्य कुरा खम्बुवान प्राप्तिको कुरा गरौ ।

  2. सर्व प्रथम ‘किरातोलोजी रिसर्च सेन्टर’ वा ‘यलम्बर फाउन्डेसन’ भन्ने संस्थाले भोलि साँच्चै वैज्ञानिक ढंगले अध्ययन–अनुसन्धान गर्दा जाति हुनलाई चाहने कुनै आधार नै नभएको कथित् राई ! जातिको नाममा खुलेको एनजिओ (समाज कल्याण परिषद दर्ता नम्बर–२६५६ र, रजिस्टर्ड नम्बर–३२८÷०४९÷०५०) का हर्तार्ता राई सर राईनी म्याडमहरुको हाहाहुहुमा कुद्नु भएन । फेरि हजुरहरु को होइबक्सिन्छ ?

  3. जसले ‘कथित् राई जातिको नाममा खुलेको एनजिओ (समाज कल्याण परिषद दर्ता नम्बर–२६५६ र, रजिस्टर्ड नम्बर–३२८÷०४९÷०५०) का हर्ताकर्ता राई सर राईनी म्याडमहरुको उर्दी बाँकी सबै किराती जातिहरुलाई मान !’ भनी जारी गर्ने ? के यस विषयमा छलफल गर्नका लागि विसं २०६८ को राष्ट्रिय जनगणनामा अलग्गै जातिका रुपमा उल्लेख भएका कुलुङ लगायत १२ वटा किराती जातिका अगुवा अथवा प्रतिनिधिहरुलाई कहिल्यै निम्तो दिनु भयो ?

प्रतिक्रिया

Please enter your comment!
Please enter your name here